Հայաստանում առավել տարածված խոտաբույսերն ու պտուղները և նրանց օգտակար հատկությունները

20:04 • 16.06.17



Դեղաբույսերը մարդկանց և կենդանիների տարբեր հիվանդությունների բուժման ու կանխարգելման համար օգտագործվող բույսերի խումբ են: Համաշխարհային բուսական աշխարհի մոտ 21000 տեսակ օգտագործվում է բուժիչ նպատակներով: ՀՀ-ում բուժիչ հատկություններով օժտված է մոտ 1500 բուսատեսակ (օգտագործվող դեղապատրաստուկների մոտ 40%-ն ունի բուսական ծագում): Դեղաբույսերի բուժիչ հատկությունները պայմանավորված են դրանցում պարունակվող քիմիական տարբեր բաղադրության նյութերով՝ ալկալոիդներով, գլիկոզիդներով, սապոնիններով, եթերայուղերով, ֆլավոնիդներով, աղաղանյութերով, վիտամիններով, որոնք ֆիզիոլոգիական ներգործություն են ունենում մարդկանց կամ կենդանիների օրգանիզմների վրա: 

Հավաքած դեղաբույսերը սովորաբար չորացնում են հատուկ չորանոցներում կամ ստվերում՝ բացառությամբ մի քանիսի, որոնց թարմ հումքից ստանում են եթերայուղեր և հյութեր: Չորացրած դեղաբույսերն օգտագործում են թուրմեր, եփուկներ պատրաստելու համար, քիմիադեղագործական արդյունաբերության մեջ՝ հիմնականում մաքուր ներգործող նյութեր ստանալու համար:

Դեղաբույսերից ստացված և քիմիաբուժական պատրաստուկներին ներկայացվող պահանջները՝ արդյունավետությունն ու անվտանգությունը, նույնն են: Չի կարելի միմյանց հակադրել դեղաբույսերը և սինթետիկ դեղամիջոցները կամ բնական հումքից ստացված միացությունները: Հմուտ օգտագործման դեպքում բոլոր դեղամիջոցները լրացնում են միմյանց:

ՀՀ-ում առավել տարածված դեղաբույսերից են.

Ազնվամորի (անտառամորի, մոռենի)
. վայրի կիսաթուփ է, աճում է  անտառների բացատներում, ձորեզրերին: Մշակվում է պարտեզներում, պուրակներում: Բուժիչ նպատակով օգտագործում են պտուղները, մասամբ՝ տերևներն ու ծաղիկները: Ունի քրտնաբեր, ջերմիջեցնող, կենտրոնական նյարդային համակարգը դրդող հատկություններ:

 

Անանուխ (դաղձ). բազմամյա, կոճղարմատավոր վայրի կամ մշակովի խոտաբույս է: Աճում է ամենուրեք: Տերևները և ծաղիկները պարունակում են եթերայուղ, կարոտին, մենթոլ և այլն: Մենթոլն ունի անոթալայնիչ, հանգստացնող և տեղային ցավամոքիչ ներգործություն: Մտնում է վալիդոլի, Զելենինի կաթիլների և այլ պատրաստուկների բաղադրության մեջ: Տերևների թուրմն օգտագործվում է մարսողության կանոնավորման, լնդերի բորբոքման, սրտխառնոցի և այլ դեպքերում:

 

Անթառամ. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է տափաստանային գոտիներում, ավազային հողերում, սարալանջերում: Թուրմը և եփուկն ունեն լեղամուղ, հակամանրէային հատկություններ:

 

Առյուծագի. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է ամենուրեք, նաև մշակվում է: Բուժման նպատակով օգտագործում են տերևները և ընձյուղների գագաթները: Պատրաստուկներն ունեն կենտրոնական նյարդային համակարգը հանգստացնող, սրտի աշխատանքը կարգավորող, զարկերակային ճնշումն իջեցնող և քնաբեր հատկություններ:

 

Արյունխմիկ դեղատու. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է խոնավ մարգագետիններում, գետափերին, անտառների բացատներում: Բուժիչ նշանակություն ունեն արմատներն ու կոճղարմատները, որոնցից ստացվող պատրաստուկները տտիպ են և օժտված են հակաբորբոքային և արյունահոսությունը դադարեցնող հատկություններով:

 

Բռնչի սովորական. վայրի թուփ է, աճում է ջրամբարների ափերին, թփերի մացառուտներում, անտառներում: Բուժիչ հատկություն ունեն կեղևը և պտուղները: Կեղևից ստացվող պատրաստուկներն ունեն արյունահոսությունը դադարեցնող ազդեցություն: Պտուղները պարունակում են  C վիտամին ու կիրառվում են ստամոքսի խոցի դեպքում և որպես միզամուղ միջոց:

 

Դժնիկ լուծողական (բեկտենի). թուփ է կամ փոքր ծառ, աճում է բաց տարածություններում, լեռնային կիրճերում: Պտուղների թուրմն ու եփուկն օգտագործվում են քրոնիկական փորկապությունների ժամանակ:

 

Եզան լեզու մեծ. բազմամյա խոտաբույս է, տարածված մոլախոտ է: Աճում է ամենուրեք: Թարմ տերևների հյութն ունի մանրէասպան, արյունահոսությունը դադարեցնող և խորխաբեր հատկություններ, օգտագործվում է հաստ աղիքի քրոնիկական բորբոքումների, խոցային հիվանդության, ստամոքսաբորբերի ժամանակ: Հայկական ժողովրդական բժշկության մեջ թարմ տերևները եռացող ջրում լվանալուց հետո կապում են վերքերին, և այն մաքրում է թարախը:

 

Եղեսպակ դեղատու. մշակովի բույս է: Տերևները հավաքում են ծաղկումից անմիջապես հետո, որոնցից ստացված պատրաստուկներն օգտագործվում են որպես հակաբորբոքային, ախտահանող միջոց բերանի խոռոչի և վերին շնչուղիների լորձաթաղանթի հիվանդությունների ժամանակ: Թարմ տերևներն ունեն մանրէասպան հատկություն:

 

Եղերդակ (ճարճատուկ). երկամյա կամ միամյա խոտաբույս է: Բոլոր օրգանները պարունակում են կաթնահյութ: Անջրդի հովիտներում, անտառեզրերին, ճամփեզրերին և առուների եզրերին աճում է եղերդակի 2 տեսակ: Արմատների թուրմն ունի ախորժաբեր և մարսողությունը կարգավորող, իսկ տերևների թուրմը՝ հակամանրէային ազդեցություն:

 

Եղինջ երկտուն. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է բոլոր գոտիներում, առավելապես ստվերոտ և խոնավ անտառներում, թփուտներում: Տերևներից ստացվող պատրաստուկներն ունեն արյունահոսությունը դադարեցնող, արյան մակարդելիությունը խթանող, հարթ մկանների տոնուսը բարձրացնող, նյութափոխանակությունը կարգավորող հատկություններ:

 

Երիցուկ դեղատնային. միամյա կամ բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է դաշտերում, մարգագետիններում, նաև մշակվում է: Ծաղկազամբյուղների թուրմն ու եփուկը, որպես հակաբորբոքային, քրտնաբեր, վարակազերծող միջոց, օգտագործվում են լուծի դեպքում, կոկորդի և լնդերի բորբոքումների, բերանաբորբի ժամանակ:

 

Լոշտակ սպիտակ (մարդախոտ). բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է բոլոր գոտիների գետահովիտներում, անտառի բացատներում, աղբուտներում: Բուժիչ նպատակով հիմնականում օգտագործվում են արմատները, որոնց եփուկն ունի ցավամոքիչ, արյունահոսությունը դադարեցնող, միզամուղ, լուծողական հատկություններ:

 

Լորենի սրտաձև կամ մանրատերեվ. տերևաթափ ծառ է: Աճում է սաղարթավոր անտառներում՝ բոխու, կաղնու, հաճարի ծառերի հետ: Օգտագործում են ամբողջական ծաղկաբույլերը, որոնց տաք թուրմը կիրառվում է որպես քրտնաբեր միջոց մրսածության ժամանակ, իսկ եփուկը՝ մանրէասպան հատկության շնորհիվ՝ բերանի և կոկորդի ողողումների համար:

 

Խավրծիլ. մշակովի բույս է: Արմատներից ստացվող պատրաստուկների մեծ չափաքանակներն ունեն լուծողական, փոքրը՝ ախորժակը գրգռող հատկություն:

 

Խատուտիկ դեղատու. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է բոլոր գոտիների այգիներում, դաշտերում, մարգագետիններում, ցանքերում: Եփուկը և ջրաթուրմն օգտագործում են որպես ախորժաբեր, լեղամուղ, մարսողությունը կարգավորող միջոց:

 

Կատվախոտ դեղատու. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է Իջևանի, Սևանի, Վայքի, Մեղրու, Վանաձորի անտառային բացատներում, ալպյան մարգագետիններում: Արմատի թուրմն ու մզվածքն ունեն սիրտանոթային համակարգի աշխատանքը կարգավորող, նյարդերը հանգստացնող, մարսողությունը լավացնող ներգործություն:

 

Կյանքի արմատ (ժենշեն). վայրի և մշակովի բույս է: Արմատներից ստացվող փոշին, թուրմը և պատրաստուկները կիրառվում են արյան թերճնշման, որոշ նյարդային հիվանդությունների, գերհոգնածության ժամանակ՝ որպես օրգանիզմի տոնուսը բարձրացնող միջոց:

 

Հազարատերեվուկ սովորական. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է Գեղարքունիքի, Տավուշի, Կոտայքի մարզերի մարգագետիններում ու թփուտներում: Պատրաստուկները բարձրացնում են արյան մակարդելիությունը, լավացնում ախորժակը, կարգավորում մարսողությունը, ունեն հակաբորբոքային և հակամանրէային հատկություններ:

 

Հալվե ծառանման. վայրի և մշակովի բույս է: Աճեցվում է սենյակային պայմաններում: Տերևների հյութը պարունակում է բազմաթիվ ֆերմենտներ, վիտամիններ և կիրառվում է թարախային վերքերի, այրվածքների, մաշկի որոշ բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ: Հյութն օգտագործվում է նաև քրոնիկական փորկապության, իսկ տերևների մզվածքը՝ խոցային հիվանդության և աչքի հիվանդությունների ժամանակ:

 

Մանանեխ. վայրի խոտաբույս է:  Աճում է դաշտերում, մարգերում, ճանապարհների մոտ: Սերմերը պարունակում են գլիկոզիդներ և օգտագործվում են մանանեխի փոշի ու եթերայուղ ստանալու համար:

Մանանեխի ծեփուկները և լոգանքները խորհուրդ են տրվում վերին շնչուղիների հիվանդությունների ու մրսածության ժամանակ:

 

Մասրենի. վայրի և մշակովի բույս է: Աճում է ամենուրեք՝ անտառների բացատներում, գետահովիտներում, լեռնալանջերին: Պտուղները հարուստ են վիտամիններով: Պտուղների եփուկն օգտագործվում է որպես վիտամինային և մարսողությունը լավացնող, իսկ պատրաստուկները՝ լյարդի, լեղապարկի և միզաքարային հիվանդությունների ժամանակ՝ որպես հակաբորբոքային, ինչպես նաև արյունաստեղծ համակարգը խթանող միջոց:

 

Սրոհունդ սովորական (արևքուրիկ). բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է ամենուրեք՝ մարգագետիններում, գետահովիտներում, անտառային բացատներում: Եփուկը և սպիրտային թուրմն ունեն կապող, հակամանրէային, հակաբորբոքային, հակաճիճվային, ինչպես նաև հյուսվածքների վերականգնումը խթանող հատկություններ: Տերևներից և ցողունից ստանում են իմանին և նովոիմանին պատրաստուկները, որոնք կիրառվում են վերքերի, այրվածքների, կրծքագեղձի բորբոքումների բուժման համար:

 

Տատրակ սովորական. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է Սևանի ավազանի,

Տավուշի, Վայքի, Արագածոտնի, Կոտայքի մարզերում՝ գետափերին, խոնավ ձորերում, կավահողերում: Տերևների և ծաղիկների թուրմն ունի խորխաբեր ու քրտնաբեր հատկություններ և օգտագործվում է հազի, բրոնխային հեղձուկի, թոքաբորբի և այլ հիվանդությունների ժամանակ:

 

Տերեփուկ կապույտ. միամյա խոտաբույս է: Աճում է ամենուրեք՝ անմշակ հողերում, թփուտներում: Բուժիչ նշանակություն ունեն ծաղիկները, որոնց թուրմն օգտագործվում է որպես միզամուղ, լեղամուղ, քրտնամուղ, հակաբորբոքային միջոց, ինչպես նաև թրջոցների ձևով՝ աչքի լորձաթաղանթի բորբոքման, արցունքահոսության ժամանակ:

 

Տուղտ դեղատու. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է գետափերին, ձորեզրերին, այգիներում, խոնավ մարգագետիններում: Տարածված է նաև հայկական տուղտը, որը հանդիպում է Արմավիրի, Տավուշի, Արարատի, Սյունիքի մարզերում: Չորացրած արմատներից ստացվող փոշին և թուրմն ունեն խորխաբեր ու հակաբորբոքային հատկություններ, օգտագործվում են շնչուղիների, միզուղիների, ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդությունների ժամանակ:

 

Օճառախոտ դեղատու. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է Արարատի, Տավուշի, Գուգարքի, Սյունիքի մարզերի ցանքերում, խոտհարքներում, անտառի բացատներում, ճամփեզրերին: Բուժիչ հատկություն ունեն արմատները, որոնք օժտված են լեղամուղ, ջերմիջեցնող, ցավերը հանգստացնող ազդեցությամբ և օգտագործվում են լյարդի ու երիկամների հիվանդությունների, պոդագրայի, հազի, քթի և ըմպանի ախտահարումների ժամանակ:

 

Օշինդր դառը. բազմամյա խոտաբույս է: Աճում է ՀՀ բոլոր գոտիների ցանքերում, այգիներում, ճամփեզրերին. հիմնականում մոլախոտ է: Վերգետնյա մասերը պարունակում են եթերայուղ, գլիկոզիդներ, աղաղանյութեր, օրգանական թթուներ: Բուժիչ նշանակություն ունեն տերևները և ծաղկազամբյուղները, որոնցից ստացվող թուրմը, մզվածքը և պատրաստուկները կարգավորում են մարսողությունը, լավացնում ախորժակը: Օգտագործվում են լյարդի և լեղապարկի հիվանդությունների ժամանակ: 


Ուրց. ուրցը շրթնածաղկավորների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս կամ կիսաթուփ է: Հայտնի է ուրցի մոտ 150 տեսակ՝ տարածված Եվրասիայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի բարեխառն գոտիներում, իսկ ՀՀ-ում՝ 5 տեսակ՝ նոսրածաղիկ, անդրկովկասյան, բլրակային, Կոչիի, Ֆեդչենկոյի: Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում՝ չոր, քարքարոտ լանջերին, անմշակ վայրերում, ենթալպյան մարգագետիններում և այլուր:
Ցողունը գետնամերձ է, խիստ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 10–30 սմ, հիմքում՝ փայտացած: Տերևները հակադիր են, ամբողջական, կոթունավոր կամ նստադիր, ձվաձև կամ նշտարաձև: Ծաղկաբույլը գլխիկանման է կամ ընդհատվող հասկանման, ծաղիկները՝ մանր, վարդագույն, մանուշակագույն կամ սպիտակ: Պտուղը կազմված է 4 ընկուզանման մասերից (էրեմներ): Դեղաբույս է. տերևները պարունակում են եթերայուղեր, հիմնականում՝ թիմոլ. օգտագործում են որպես հակաճիճվային, ցավազրկող, ախտահանող միջոց: Մզվածքն ու եփուկը խորխաբեր են: Տերևներն օգտագործում են նաև որպես համեմունք՝ պահածոների, լիկյորի, օղու արտադրության մեջ, ինչպես նաև՝ որպես թեյ:

 

Ալոճենի. շատ փոքրիկ թռչունները հաճախ իրենց բույնը հյուսում են ալոճենու ճյուղերին, քանի որ ալոճենին փշերով պաշտպանում և պատսպարում է իր ճյուղերի մեջ թշնամիներից թաքնըվողներին. փոքրիկ թռչնակը կարող է ազատ թռչել փշոտ ճյուղերի միջով, և եթե ավելի խոշորամարմին կամ դանդաղաշարժ մեկը (կատու, ագռավ կամ բու) ցանկանա ավերել բները, փշերը կպատժեն նրան:

Ալոճենին (սզնի) վարդազգիների ընտանիքի փշոտ թուփ կամ ծառ է: Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրասիայում: ՀՀ-ում աճում է ալոճենու 10 տեսակ. առավել հաճախ հանդիպում է Զանգեզուրի, Վայքի, Մեղրու տարածաշրջաններում: 

Ալոճենին ունի մանր, հյութալի, կարմիր կամ սև պտուղներ, որոնք սննդի մեջ օգտագործվում են թարմ և չորացրած: Ծաղիկներն ունեն տհաճ հոտ: Որոշ տեսակների պտուղների և ծաղիկների թուրմից պատրաստում են սրտամկանը տոնուսավորող, արյան ճնշումն իջեցնող և նյարդային համակարգը հանգստացնող պատրաստուկներ, իսկ կեղևից ստացվում են աղաղանյութեր և կարմրադարչնագույն ներկ: Որոշ տեսակներ գեղազարդիչ են. օգտագործվում են կանաչ ցանկապատերի համար:

Բնափայտն ամուր է, օգտագործվում է զանազան առարկաներ պատրաստելու համար:

Ալոճենին նաև մեղրատու բույս է:

Պոնտական ալոճենին հազվագյուտ տեսակ է, հանդիպում է Խոսրովի անտառ արգելոցում, Ուրցաձորում՝ կաղնու և գիհու նոսրանտառներում: 

Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում:

 

Չիչխան. չիչխանը (ձիափշատ, փշարմավ) փշատազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառ կամ թուփ է: Հայտնի է 3 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես Եվրասիայի բարեխառն գոտում: ՀՀ-ում հանդիպում է 1 տեսակ՝ դժնիկանման չիչխանը: Տարածված է Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերում, Սևանի ավազանում և այլուր: Աճում է գետերի և առուների հովիտներում, ճահճուտներում, գետափերին և այլ խոնավ վայրերում՝ (մինչև 2100 մ բարձրություններում):
Ցողունի բարձրությունը մինչև 10 մ է: Ճյուղերը փշոտ են, մատղաշ ընձյուղները՝ արծաթագույն: Տերևներրը մանր են, պարզ, գծանշտարաձև, վերևից՝ կանաչ, ներքևից՝ սպիտակ, արծաթավուն: Երկտուն է. արական ծաղիկները խմբված են կարճ հասկերում, իգականները՝ տերևանութներում: Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին: Պտուղը հյութալի, նարնջագույն, կարմրավուն, գնդաձև կամ էլիպսաձև, ճյուղերին կպած կորիզապտուղ է: Պտուղները պարունակում են C, E, P, K, B1, B2, B6 վիտամիններ, կարոտին (A-նախավիտամին), թթուներ (խնձորաթթու, գինեթթու, ֆոլաթթու), շաքար, սերմերը՝ յուղ, տոկոֆերոլ և այլն, տերևները՝ աղաղանյութեր, ֆիտոնցիդներ, ֆլավոնիդներ և այլն:
Պտուղներից ստացվում է չափազանց արժեքավոր յուղ, որն օգտագործվում է վերքերի, աչքի եղջերաթաղանթի վնասվածքների, այրվածքների, էկզեմայի, ստամոքսի խոցի և այլ հիվանդությունների բուժման համար: Տերևներից պատրաստված թուրմը նույնպես օժտված է բուժիչ հատկություններով: Երիտասարդ ճյուղերից ու տերևներից ստացվում է սև, պտուղներից՝ դեղին ներկ:
Պտուղներն օգտագործում են թարմ և վերամշակված:
Չիչխանն անտառահողաբարելավող բարձրարժեք բույս է: Աճեցվում է ավազուտների ամրապնդման, էրոզացված հողերի յուրացման, կանաչ ցանկապատների համար: Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, ցրտաչորադիմացկուն է: Արմատները պարունակում են հողն ազոտով հարստացնող պալարաբակտերիաներ: Բնափայտն ամուր է, լավ հղկվող. պատրաստում են մանր կիրառական առարկաներ: Գեղազարդիչ է և մեղրատու:


Դդում.  դդումը դդմազգիների ընտանիքի միամյա և բազմամյա, մշակովի և վայրի
բույսերի ցեղ է: Հայտնի է 13, ՀՀ-ում մշակության մեջ՝ 3 տեսակ՝ խոշորապտուղ, կարծրակեղև կամ սովորական և մուշկային:
Արմատային համակարգն առանցքային է: Ցողունը մագլցող է, գետնատարած, ճյուղավորվող: Տերևները հերթադիր են, ամբողջական կամ թաթաձև-բլթակավոր, խոշոր, երկար տերևակոթերով, թավոտ: Ծաղիկները բաժանասեռ են, խոշոր, դեղին, մեկական: Ծաղկում է մինչև ուշ աշուն: Պտուղը կեղծ հատապտուղ է, մսալի, տարբեր մեծության, ձևերի և գույների: Պտուղները պարունակում են շաքարներ, հանքային և պեկտինային նյութեր, կարոտին (A-նախավիտամին), օսլա, վիտամիններ և այլն: Դդմի սերմերից ստանում են յուղ, պատրաստում հակաճիճվային դեղամիջոց: Օգտագործում են սննդի մեջ (եփած, տապակած մուրաբա): Դդումը ջերմասեր է, երաշտա- և չորադիմացկուն:

 

Աղբյուր՝ http://encyclopedia.am

 





ԼՐԱՀՈՍՕրվա բոլոր նորությունները

21:55 • 16/08

Ժողովրդական միջոցներով արգանդի միոմայի բուժման բաղադրատոմսեր

21:30 • 16/08

Ինչպես գերչակի յուղի օգնությամբ խթանել թարթիչների ու հոնքերի աճը և կանխել մազաթափությունը

20:10 • 16/08

Ամենատարածված վեներական հիվանդություններն ու դրանց ախտանշանները

19:34 • 16/08

Որոնք են միջողային ճողվածքի(грыжа) զարգացման պատճառներն ու տարածված ախտանշանները

19:15 • 16/08

Անոթների հիվանդությունների ախտանշանները, արտաքին դրսևորումներն ու բարդացումները

19:07 • 16/08

Որ դեպքերում է արտադրությունը պտուկից համարվում նորմալ և որ դեպքերում՝ ոչ. պաթոլոգիկ արտադրությունների հնարավոր պատճառները

18:07 • 16/08

Արդյունավետ դիետա՝ մեկ շաբաթում մինչև 4 կգ ավելորդ քաշից ազատվելու համար

17:34 • 16/08

Ինչ է պետք անել միջատների խայթոցի դեպքում

15:04 • 16/08

Ինչ է հարկավոր սրտին նորմալ աշխատանքի համար

13:22 • 16/08

Ինչպես պահպանել անոթների առողջությունը զարկերակային ճնշման տատանումների դեպքում

11:47 • 16/08

Օգոստոսի 15-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 73 երեխա

11:39 • 16/08

Սթրեսն ազդում է մայրական կաթի վրա. գիտնականներ

10:57 • 16/08

Գիտնականները պարզել են, թե որ բնածին արատներն են ազդում քաղցկեղի առաջացման հավանականության վրա

21:30 • 15/08

Որն է հորմոնների դերն օրգանիզմում և ինչ խնդիրներ կարող են առաջանալ հորմոնալ խանգարումների դեպքում

20:06 • 15/08

Ողնաշարի հիվանդությունների ախտանշանները. թեստ, որը կօգնի 1 րոպեում գնահատել ողնաշարի վիճակը

19:02 • 15/08

2 բնական միջոց՝ մաշկը թարմացնելու և լայնացած ծակոտիները նեղացնելու համար

18:24 • 15/08

Ծխախոտ օգտագործող երիտասարդ կանանց մոտ բարձրանում է կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը

17:45 • 15/08

Դեմենցիայի զարգացման հավանականությունը կախված է սրտամկանի և անոթների առողջությունից

17:03 • 15/08

Ամերիկացի գիտնականները ճաղատության դեմ դեղամիջոց են ստեղծել

16:16 • 15/08

Ինչ վտանգ կարող են ներկայացնել սննդամթերքի տարբեր տեսակները շոգ եղանակին

15:36 • 15/08

Որոնք են ամենատարածված «միֆերն» առողջության մասին

14:06 • 15/08

Ինչպես մեկ շաբաթում ազատվել 10 կգ ավելորդ քաշից. բժիշկների մշակած արդյունավետ դիետան

13:17 • 15/08

Երեխայի զարգացման «օրացույցը». ինչ հմտություններ է ունենում փոքրիկը 3.5 տարեկանում

11:40 • 15/08

Օգոստոսի 14-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 67 երեխա

11:29 • 15/08

Victoria's Secret-ի «հրեշտակը» պատմել է, թե ինչպես է կարգի բերել կազմվածքը որդուն լույս աշխարհ բերելուց հետո

10:37 • 15/08

Քնի պակասը բարձրացնում է տղամարդկանց մոտ քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը

21:29 • 14/08

Կանանց մոտ հաճախ հանդիպող ինտիմ խնդիրների առաջացման պատճառներն ու կանխարգելումը

21:00 • 14/08

Զույգերի սեռական փոխհարաբերությունների վրա ազդող գործոնները

20:03 • 14/08

Մարմնի քարտեզը ողնաշարի վրա. ինչով են պայմանավորված մեջքի ցավերը

19:09 • 14/08

Ինչպես է հարկավոր սնվել անեմիայի (սակավարյունություն) դեպքում

19:01 • 14/08

Բարձր ճնշումն արագ իջեցնող 4 պարզ մեթոդ

18:13 • 14/08

Որոնք են ինտիմ հատվածի մաշկի գրգռվածության պատճառներն ու բուժման եղանակները

14:03 • 14/08

Եղնջացանի տեսակներն ու ախտանշանները, ինչպես նաև արդյունավետ ժողովրդական բաղադրատոմսեր դրանից ազատվելու համար

12:05 • 14/08

Օգոստոսի 11-13-ը մայրաքաղաքում ծնվել է 162 երեխա

10:19 • 14/08

Որոնք են որովայնային ցավերի ամենատարածված պատճառները

20:44 • 13/08

Ինչ չի կարելի անել դաշտանի ժամանակ. 9 սխալ, որ հաճախ թույլ են տալիս կանայք

19:30 • 13/08

Արնահոսող լնդերը բուժելու և բերանի տհաճ հոտից ազատվելու շատ պարզ ու արդյունավետ մեթոդ

18:00 • 13/08

Ամառային հագիստ երեխայի հետ. ինչպես խուսափել տրանսպորտի հետ կապված խնդիրներից

17:31 • 13/08

Ձվարանների պոլիկիստոզային համախտանիշի վաղ ախտանշանները, որոնք կանայք հաճախ անտեսում են

16:00 • 13/08

Հիպոթիրիոզի ախտանշանները. ինչպե՞ս պահպանել վահանաձև գեղձի առողջությունը

15:45 • 13/08

Թոքերի քաղցկեղի զարգացման ախտածին գործոններն ու ախտանշանները

13:15 • 13/08

Երբ սիրտը վտանգված է. ո՞ր դեպքերում է շոգը դառնում վտանգավոր

21:01 • 12/08

Ո՞րն է կանանց մոտ անցանկալի մազերի, պզուկների, դաշտանային ցիկլի խանգարումների և մի շարք այլ կանացի խնդիրների առաջացման պատճառը

20:31 • 12/08

Ինչպե՞ս պահպանել սրտի առողջությունը. «Հիպոկրատի մածուկի» բաղադրատոմսը

19:31 • 12/08

Ինչ է կուպերոզը և ինչպես է այն բուժվում

18:40 • 12/08

Մաշկի բորբոքված վիճակը բարելավող 5 բաղադրատոմս

17:00 • 12/08

Ինչու՞ չի կարելի արյան գերճնշման դեպքում օգտագործել ալկոհոլ

16:43 • 12/08

Որոնք են բթամատի «կոճի» առաջացման պատճառներն ու կանխարգելման եղանակները

14:32 • 12/08

Որն է ատամների համար ամենավնասակար սննդամթերքների «հնգյակը»

13:53 • 12/08

Վիտամին B3-ը կանխում է երեխաների մոտ բնածին արատների առաջացումը. գիտնականներ

13:09 • 12/08

Որոնք են ամենաօգտակար սերմերն ու ընկույզները և ինչպես է պետք դրանք օգտագործել

10:25 • 12/08

Գիտնականները նշել են, թե որ դիետան է նպաստում ծերացման գործընթացի դանդաղեցմանը

21:35 • 11/08

Խպիպի(զոբ) ախտանշաններն ու բուժման լավագույն ժողովրդական միջոցները

21:00 • 11/08

3 պարզ միջոց՝ օրգանիզմը մաքրելու և մինչև 10 կգ ավելորդ քաշից ազատվելու համար

20:09 • 11/08

Կալցիումի դեֆիցիտի ախտանշաններն ու խորհուրդներ այդ խնդրից խուսափելու համար

19:19 • 11/08

Երազխաբություն կանանց և տղամարդկանց մոտ. նկարագրությունն ու պատճառները

19:01 • 11/08

Որոնք են ոտքերի այտուցների առաջացման պատճառներն ու դրանցից ազատվելու եղանակները

18:59 • 11/08

Ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի մասին վկայող վաղ ախտանշաններ

16:41 • 11/08

Որոնք են ինտիմ հատվածների պապիլոմաների ախտանշաններն ու բուժման եղանակները

13:58 • 11/08

Գիտնականները պարզել են, թե որ հիվանդությունն է քաղցկեղի որոշ տեսակներից վտանգավոր

12:39 • 11/08

Որոնք են օրգանիզմում վիտամին B12-ի դեֆիցիտի հիմնական ախտանշանները

11:49 • 11/08

Oգոստոսի 10-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 79 երեխա

10:23 • 11/08

Գիտնականները պարզել են՝ որն է առողջ մարդու համար շաքարի օրական թույլատրելի չափաբաժինը

22:00 • 10/08

Դեմքի անցանկալի մազածածկույթից ազատվելու անցավ ու արդյունավետ միջոց

21:27 • 10/08

Պնևմոնիա(թոքերի բորբոքում) զարգացման պատճառները, ախտնշաներն ու կանխարգելման մեթոդները

21:04 • 10/08

Խնդիրներ, որոնք կարող են առաջանալ կանանց մոտ ծննդաբերությունից հետո

20:39 • 10/08

Ինչով կարող է պայմանավորված լինել երկարատև ու չափազանց առատ դաշտանը

20:30 • 10/08

Զարկերակային գերճնշման՝ հիպերտոնիայի վաղ ախտանշանները

19:21 • 10/08

Սպիտակ թույն. աղի վնասակար հատկություններն ու անհրաժեշտ չափաբաժինը

19:13 • 10/08

Որոնք են երեխաների մոտ փորկապության առաջացման պատճառներն ու դրա բուժման եղանակները

18:15 • 10/08

Ինպես ազատվել ոտքերի քրտնարտադրությունից. արդյունավետ ու մատչելի բաղադրատոմս

17:46 • 10/08

Տզերով փոխանցվող հիվանդություններն ու կծելուց հետո անհրաժեշտ միջոցառումները

15:37 • 10/08

Սեքսը մարդուն ավելի խելացի է դարձնում. գիտնականներ

15:19 • 10/08

9 արդյունավետ կինեզիոլոգիական վարժություն՝ գլխուղեղի աշխատանքը խթանելու համար

11:41 • 10/08

Միայնությունն ու սոցիալական մեկուսացումը մահացու վտանգավոր են մարդկանց համար

11:04 • 10/08

Օգոստոսի 9-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 58 երեխա

10:24 • 10/08

Որոնք են սալորի օգտակար հատկությունները

22:14 • 09/08

Ինչպե՞ս հեռացնել ոտքի մատի ներաճած եղունգը՝ առանց վիրահատական միջամտության

20:30 • 09/08

Ինչպես տարբերել դիաթեզը դերմատիտից

20:27 • 09/08

Քաղցկեղից տառապողների և մահացության գործակիցը ՀՀ-ում բավականին բարձր է. Գագիկ Համբարձումյան

20:26 • 09/08

Պրոստատիտի( շագանակագեղձի բորբոքում) առաջացման պատճառները, ախտանշանները, բուժումն ու կանխարգելումը

19:17 • 09/08

Կանանց մոտ հաճախակի հանդիպող առողջական խնդիրներ, որոնք կարող են պայմանավորված լինել էստրոգենի ցածր մակարդակով

18:31 • 09/08

7 պատճառ, որոնցով կարող է պայմանավորված լինել ձեռքերի թմրածությունը

18:21 • 09/08

Բուժական մարմնամարզություն միջողային ճողվածքի դեպքում. 12 վարժություն մեջքի ցավը մեղմելու համար

16:43 • 09/08

5 սովորություն, որոնցից հարկավոր է հրաժարվել՝ սրտամկանի կաթվածը կանխելու համար

15:51 • 09/08

Պարզ ու արդյունավետ միջոցներ՝ անոթները մաքրելու համար

14:07 • 09/08

Ախտանշաններ, որոնք վկայում են երիկամների աշխատանքի խանգարման մասին

12:56 • 09/08

Ինչ չի կարելի անել ուտելուց անմիջապես հետո. 5 սովորություն, որոնք վնասակար են առողջության համար

11:19 • 09/08

Օգոստոսի 8-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 92 երեխա

10:31 • 09/08

Որոնք են ճակատային հատվածի գլխացավի առաջացման հիմնական պատճառները

21:47 • 08/08

Երբ և որ դեպքերում է հակացուցված սխտորը

21:16 • 08/08

Որոնք են հետակնեի առաջացման պատճառները և ինչպես կարելի է ազատվել դրանից տնային պայմաններում

20:41 • 08/08

Հիվանդություններ, որոնք կարող են ավելորդ քաշի առաջացման պատճառ դառնալ

20:29 • 08/08

Լեղաքարային հիվանդությունների հիմնական ախտանշաններն ու բարդությունները

20:28 • 08/08

Մեղրով դիմակներ, որոնց շնորհիվ կուրծքը կդառնա ավելի ձիգ ու գրավիչ

19:43 • 08/08

Ինչպե՞ս խուսափել Թուրքիայում տարածված կոկսակի վիրուսից. հիվանդության ախտանշաններն ու կանխարգելումը

19:05 • 08/08

Գիտնականները պարզել են, թե ինչով են հիմնականում պայմանավորված լինում գլխացավերը

18:00 • 08/08

Առողջական խնդիրներ, որոնց մասին կարող է հուշել լեզվի գույնը

16:11 • 08/08

Հերպեսի առավել տարածված տեսակները, ախտանշաններն ու վտանգավորությունը

15:00 • 08/08

Կրծքագեղձի քաղցկեղի վաղ ախտանշաններ, որոնք շատերն անուշադրության են մատնում