Առողջական ինչ խնդիրներ կարող են առաջանալ վիտամինների չարաշահման դեպքում

16:49 • 05.09.17



Վիտամինային դեղամիջոցները շատ տարածված են, սակայն քչերը գիտեն, թե երբ և ինչպես է հարկավոր դրանք օգտագործել:

 

Մասնագետները հաճախ են վիտամիններ նշանակում՝ անկախ օրգանիզմում դրանց մակարդակից ու մարդու սննդակարգից, մինչդեռ բրիտանացի գիտնականները նշում են, որ շատերին պոլիվիտամիններ պետք չեն, իսկ որոշ դեպքերում դրանք նույնիսկ վնասակար են: Մասնագետները նշում են, որ առողջ սննդակարգի դեպքում մարդը հավելյալ վիտամինների կարիք չի ունենում:

 

Հաճախ նշվում է, որ մեծ քանակությամբ վիտամիններն օգտակար են, սակայն դա բնավ այդպես չէ: Մասնագետներն առանձնացրել են 9 վիտամին ու հանքանյութ, որոնց չարաահումը կարող է վտանգավոր լինել: Այս ցանկում են հայտնվել E և B6 վիտամինները, բետա-կարոտինը, ցինկը, պղինձը, նիկելը, սիլիցիումը, բորը և սելենը, ուստի խորհուրդ է տրվում ուշադրություն դարձնել դեղամիջոցներում դրանց չափաքանակին: Այդ տարրերի օրական թույլատրելի չափաբաժինը հետևյալն է.

 

·        Վիտամին B6՝ 10 մգ,

 

·        Վիտամին E՝ 727 մգ,

 

·        Բետա-կարոտին՝ 7 մգ,

 

·        Պղինձ՝ 5 մգ,

 

·        Ցինկ՝ 25 մգ,

 

·        Սելեն՝ 0.2 մգ

 

·        Սիլիցիում՝ 1500 մգ,

 

·        Նիկել՝ 0.16 մգ,

 

·        Բոր՝ 5.93 մգ:

 

Երբ են անհրաժեշտ վիտամիններ

 

·        Մասնագետները կարծում են, որ վիտամինների և հանքանյութերի հավելյալ ընդունումն օգտակար է մինչև հղիության 12-րդ շաբաթում գտնվող կանանց և հղիությունը պլանավորող կանանց: Նրանք պետք է օրական 0.4 մգ ֆոլաթթու ընդունեն, քանի որ դա կնվազեցնի նորածնի մոտ ողնուղեղի բնածին արատների առաջացման հավանականությունը:

 

·        Բացի այդ, շատ դեպքերում դաշտանի ժամանակ մեծ քանակությամբ արյուն կորցնող կանանց բժիշկները երկաթով դեղամիջոցներ են նշանակում: Սակայն այդ դեղամիջոցները կարելի է ընդունել միայն բժշկի նշանակմամբ:

 

·        6 ամսականից մինչև երկու տարեկան երեխաների համար շատ օգտակար են A, C և D վիտամիններով կաթիլները:

 

·        Բժշկի նշանակման դեպքում հղիներն ու որոշ տարեցները կարող են ընդունել նաև օրական 10 մկգ վիտամին D:

 

Որ դեպքերում են վիտամինները վտանգավոր լինում

 

Կա երկու իրավիճակ, որոնց դեպքում վիտամինները կարող են վտանգավոր լինել.

 

·        Հղիները չպետք է ընդունեն վիտամին A (ռետինոլ) առանց բժշկի նշանակման, քանի որ գոյություն ունի կապ ռետինոլի մեծ քանակության ու երեխայի մոտ բնածին արատների զարգացման միջև: Հղիներին նաև խորհուրդ չի տրվում օգտագործել լյարդ, քանի որ այդ մթերքը ռետինոլի հարուստ աղբուր է:

 

·        Նաև հարկ է հիշել, որ ոչ մի դեպքում չի կարելի օրական 10 միլիգրամից ավել վիտամին B ընդունել, քանի որ այն կարող է բացասաբար ազդել նյարդերի աշխատանքի վրա:

 

Վտանգավոր վիտամիններ ու հանքանյութեր

 

Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում 9 վիտամին ու հանքանյութ, որոնք ոչ մի դեպքում չի կարելի չարաշահել:

 

Վիտամին В6

 

Այս վիտամինի չարաշահման հիմնական հետևանքը նյարդերի ախտահարումն է: Նման բարդություններ սովորաբար առաջանում են թույլատրելի չափաբաժինը գերազանցելու և/կամ վիտամինը երկար ժամանակ ընդունելու հետևանքով: Որպես կանոն՝ նյարդերն ախտահարվում են վիտամինի ընդունումը դադարեցնելուց հետո: Ընդ որում՝ որոշ դեպքերում խնդիրն անբուժելի է լինում:

 

Սովորաբար վիտամին B6-ի հետևանքով առաջացած նյարդերի ախտահարման առաջին ախտանշանները քայլվածքի խանգարումն ու ոտնաթաթի թմրածությունն է լինում, որից հետո խանգարվում է ձեռքերի զգայունությունն ու շարժումների կոորդինացիան և առաջանում է դող վերջույթներում: Այս խնդրին հատուկ են նաև ցավի հանդեպ զգայունության նվազումն ու բարձր ջերմությունը:

 

Բետա-կարոտին

 

Նախկինում այս տարրն անվնաս է համարվել և դրա միակ բարդությունը համարվել է մաշկի դեղնածությունը: Սակայն մասնագետները պարզել են, որ այն 18-28%-ով բարձրացնում է թոքերի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը ծխողների մոտ: Առհասարակ՝ այն խթանիչ հատկություն ունի որոշ ուռուցքների համար: Ընդ որում՝ այդ տարը շարունակում է ներկայացվել, որպես քաղցկեղը կանխարգելող հիանալի միջոց: Նաև պարզվել է, որ բետա-կարոտինը բարձրացնում է թոքերի քաղցկեղի հավանականությունը նախկինում ասբեստի հետ աշխատած մարդկանց մոտ, ինչպես նաև սրտամկանի կաթվածի հավանակությունը, եթե մարդը նախկինում արդեն սրտամկանի կաթված է ունեցել:

 

Վիտամին Е

 

Վիտամին E-ի մեծ չափաբաժինը կարող է առաջացնել գլխացավ, հոգնածության զգացում, աղեստամոքսային խնդիրներ, պատկերի երկակիություն ու մկանային թուլություն: Այս վիտամինը նաև կարող է խանգարել յուղում լուծվող մյուս տարրերի ազդեցությանը:

 

Բացի այդ, ծխողների մոտ այս վիտամինի ընդունման դեպքում բարձրանում է ներգանգային արյունազեղման հետևանքով վաղաժամ մահվան հավանականությունը: Առհասարակ՝ վիտամին E-ն կարող է նվազեցնել արյան մակարդելությունը՝ մեծացնելով գլխուղեղի կաթվածի վտանգը: Սրտի հիվանդություններից տառապողների մոտ այն էլ ավելի շատ խնդիրներ է առաջացնում, մինչդեռ մինչ օրս նշանակվում է սրտի հիվանդությունների կանխարգելման համար:

 

Պղինձ

 

Պղնձի չարաշահման հետ կապված գլխավոր կողմնակի բարդությունը մարսողական համակարագի աշխատանքի խանգարումն է: Այն նաև այլ տոքսիկ հետևանքներ է ունենում, սակայն դրանք պայմանավորված են լինում միայն մեծ չափաբաժինների ընդունմամբ:

 

Ցինկ

 

Ցինկով դեղամիջոցները հաճախ են առաջացնում որովայնի կծկումային ցավեր ու սրտխառնոց: Սովորաբար դա տեղի է ունենում դատարկ ստամոքսին կամ շատ քիչ քանակությամբ սննդի հետ ցինկ ընդունելու դեպքում: Մեծ քանակությամբ ցինկը խանգարում է պղնձի յուրացմանը՝ առաջացնելով այդ տարրի դեֆիցիտ: Այս ամենի հետևանքով արյան մեջ բարձրանում է խոլեստերինի մակարդակը և առաջանում են խնդիրներ՝ կապված սրտամկանի հետ: Բացի այդ, երկաթն ու ցինկը բացասաբար են  ազդում մեկը մյուսի յուրացման վրա, ինչը կարող է հանգեցնել անեմիայի (սակավարյունություն):

 

Սելեն

 

Սելենն օժտված է բազմաթիվ տոքսիկ հատկություններով: Սելենով քրոնիկական ինտոքսիկացիայի առաջին ախտանշանը մազերի ու եղունգների ախտահարումն է, որը հաճախ ուղեկցվում է նյարդային համակարգի վրա ունեցած բացասական ազդեցությամբ ու օրգանիզմում տեղի ունեցող կենսաքիմիական ռեակցիաներով: Բացասական ազդեցության համար հարկավոր է օրական ընդամենը 0.85 մգ սելեն ընդունել:

 

Բացի այդ, սելենի սուլֆիդն օժտված է քաղցկեղածին հատկությամբ, ուստի հարկավոր է ստուգել, թե ինչ ձևով է այն ներառված դեղամիջոցի մեջ: Այս տարրը նաև բացասաբար է ազդում որոշ կենդանիների վերարտադրողական համակարգի վրա, սակայն մարդկանց դեպքում դեռ հարկավոր են հավելյալ ուսումնասիրություներ:

 

Սիլիցիում

 

Մարդու համար սիլիցիումի թունավոր լինելու մասին տեղեկությունները քիչ են, սակայն կենդանիների մոտ այն հաճախ առաջացնում է աճի ուշացում և փոխում է արյան մեջ որոշ հանքանյութերի մակարդակը: Սիլիցիումի տեսակներից մեկը՝ քվարցը օժտված է քաղցկեղածին հատկություններով (շնչելիս), սակայն դա չի վերաբերում ներքին օգտագործմանը:

 

Նիկել

 

Շնչելու դեպքում նիկելն ունենում է քաղցկեղածին հատկություն: Նիկել ընդունած կենդանիների մոտ հաճախ ծնվում են մահացած կամ նվազ քաշ ունեցող ձագեր: Նաև հայտնի է, որ այս տարրը մաշկի հետ շփման դեպքում հաճախ ալերգիկ ռեակցիա է առաջացնում, սակայն սննդամթերքում ու դեղամիջոցներում դրա պարունակությունը նույնպես բավարար է ալերգիկ ռեակցիայի առաջացման համար:

 

Բոր

 

Կենդանիների վրա անցկացրած ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այս տարրը բացասաբար է ազդում երկու սեռի ներկայացուցիչների վերարտադրողական համակարգի վրա՝ առաջացնելով սաղմի զարգացման արատներ: Չնայած, որ մարդկանց վրա այն նույն կերպ չի ազդել, բորի չարաշահման դեպքում գիտնականները չեն բացառում նման հետևանքները: Բանն այն է, որ մարդկանց մասնակցությամբ գիտափորձերի ժամանակ կիրառվել են ավելի փոքր չափաբաժիններ, ուստի զգուշանալն ավելորդ չի լինի:

 

Բացի այդ, ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ 4 շաբաթ շարունակ օրական 10 մգ բոր ընդունելը բավական է տղամարդկանց օրգանիզմում կանանց հորմոնի մակարդակը բարձրացնելու համար:

 

Նյութի աղբյուրը՝ aif.ru





ԼՐԱՀՈՍՕրվա բոլոր նորությունները

14:06 • 17/01

Արդյունավետ ըմպելիք, որը կօգնի բուժել միգրենը, սինուսիտն ու ռինիտը

12:59 • 17/01

Գիտնականները նշել են, թե որոնք են գրիպի ու մրսածության դեմ պայքարի ամենաանարդյունավետ մեթոդները

11:42 • 17/01

Հունվարի 15-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 63 երեխա

11:17 • 17/01

Աղի չարաշահումը խանգարում է կոգնիտիվ ֆունկցիաները. գիտնականներ

10:31 • 17/01

Արդյունավետ բաղադրատոմսեր կապտուկների բուժման համար

23:29 • 16/01

Ինչ է էրեկտիլ դիսֆունկցիան, որ դեպքերում է այն առաջանում և ինչպես խուսափել այս խնդրից

22:24 • 16/01

Հնդկաձավարով ու ընկուզով բաղադրատոմս, որը կօգնի բուժել վահանաձև գեղձի հիվանդությունները

22:22 • 16/01

Ինչով է վտանգավոր նիկոտինի և կոֆեինի համադրությունը

22:21 • 16/01

Արդյունավետ ժողովրդական բաղադրատոմս, որը կօգնի ազատվել ծնկահոդի ցավերց

21:38 • 16/01

Ինչ խնդիրներ կարող են առաջանալ կանանց մոտ հետծննդաբերական շրջանում

20:56 • 16/01

Ամենատարածված բժշկական «միֆերը», որոնց հավատում են ոչ միայն հիվանդները, այլև բժիշկներից շատերը

20:18 • 16/01

Բժիշկ Պիտեր Դ’Ադամոյի մշակած սննդակարգը արյան տարբեր խմբերի համար

19:42 • 16/01

7 ախտանշան, որոնք կարող են վկայել օրգանիզմում վիտամին E-ի դեֆիցիտի մասին

18:50 • 16/01

Որոնք են զարկերակային գերճնշման վաղ ախտանշանները

18:20 • 16/01

Արդյունավետ բաղադրատոմս ոտքերի առատ քրտնարտադրությունից ազատվելու համար

17:30 • 16/01

Ինչ է ցիստիտը և որոնք են դրա ախտանշաններն ու բուժման եղանակները

16:37 • 16/01

3 մթերք, որոնք համարվում են առողջարար, մինչդեռ իրականում կարող են վնասակար լինել

15:32 • 16/01

Որ վիտամիններն ու հանքանյութերն են պարտադիր 40 տարեկանից բարձ կանանց համար

13:28 • 16/01

4 թարմացնող ըմպելիք առավոտյան թեյի կամ սուրճի փոխարեն խմելու համար

12:14 • 16/01

Թեյը կարող է վնասակար լինել առողջության համար. գիտնականներ

11:19 • 16/01

Հունվարի 15-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 65 երեխա

10:19 • 16/01

Տագնապը կարող է վկայել առողջական լուրջ խնդրի մասին. հետազոտություն

22:05 • 15/01

Կանանց որովայնի ստորին հատվածի ցավերի առաջացման պատճառները

20:39 • 15/01

Ինչպես դադարել բղավել երեխայի վրա. հոգեբանի խորհուրդները

19:59 • 15/01

15 մթերք՝ հիշողությունը բարելավելու և գլխուղեղի աշխատանքը խթանելու համար

19:05 • 15/01

Ինչպես 7 օրում ազատվել մինչև 10 կգ ավելորդ քաշից. հնդկաձավարով դիետայի առավելություններն ու հակացուցումները

18:15 • 15/01

Արդյունավետ բնական դիմակ՝ մաշկը սնուցելու և մաքրելու համար

17:53 • 15/01

Ինչպես պատրաստել մազահեռացման մածուկ տնային պայմաններում

17:12 • 15/01

Ստամոքսի քաղցկեղի առաջին ախտանշանները, որոնք ոչ մի դեպքում չի կարելի անուշադրության մատնել

15:33 • 15/01

Ինչ չպետք է անեն կանայք դաշտանի ժամանակ

14:26 • 15/01

Ինչպես ազատվել գլխամաշկի թեփից բնական միջոցներով

12:50 • 15/01

Կարող է արդյոք սթրեսը դառնալ բշտիկների առաջացման պատճառ

12:17 • 15/01

Հունվարի 12-14-ը մայրաքաղաքում ծնվել է 138 երեխա

11:48 • 15/01

Գիտնականները պարզել են, թե ինչ փոփոխություններ կարող են ի հայտ գալ օրգանիզմում սուրճից հրաժարվելու դեպքում

10:25 • 15/01

Աղիքային բակտերիաները կարող են նվազեցնել քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը. գիտնականներ

21:29 • 14/01

Կանացի առողջություն. հեշտոցային քորի և արտադրության հիմնական պատճառները

20:59 • 14/01

Երբ է ճիշտ ջուր խմել` ուտելուց առաջ, թե՞ հետո

20:00 • 14/01

6 ախտանշան, որոնք վկայում են արյան մեջ խոլեստերինի բարձր մակարդակի մասին

19:00 • 14/01

Արագ և արդյունավետ դիետա, որը կօգնի նիհարել մինչև 4,5 կգ մեկ շաբաթում

18:45 • 14/01

Սրտային անբավարարության պատճառները, ախտանշաններն ու բուժումը

15:30 • 14/01

Տարեց մարդկանց մոտ գլխապտույտի առաջացման հիմնական պատճառները

13:59 • 14/01

Վահանագեղձի քաղցկեղի ախտանշաններն ու հիմնական տեսակները

12:21 • 14/01

5 բնական միջոց՝ օրգանիզմում հորմոնների մակարդակն առանց դեղամիջոցների կարգավորելու համար

22:17 • 13/01

Որոնք են դաշտանի ընթացքում ցավերի առաջացման պատճառներն ու կանխարգելումը

21:18 • 13/01

Որ վիտամինների դեֆիցիտն է հանգեցնում գլխացավերի ու միգրենի առաջացմանը

21:12 • 13/01

Ինչպես իջեցնել ճնշումը ընդամենը մեկ կետի վրա սեղմելով

20:04 • 13/01

Ինչպես ազատվել որովայնի ճարպաշերտերից

18:36 • 13/01

Կանանց մոտ հորմոնալ դիսբալանսի մասին վկայող ակնհայտ ախտանշաններ

15:53 • 13/01

Ինչպես ազատվել ավելորդ քաշից դդմի միջոցով

15:11 • 13/01

Գիտնականները պարզել են, թե ում մոտ է շաքարային դիաբետի առաջացման հավանականությունն ավելի բարձր

14:04 • 13/01

Հղիության ընթացքում պարացետամոլի ընդունումը կարող է վտանգավոր լինել երեխայի համար. հետազոտություն

13:26 • 13/01

Ինչպես է եղունգի լաքն ազդում մարդու օրգանիզմի վրա

11:31 • 13/01

4 բաղադրատոմս՝ գեղեցիկ, երիտասարդ ու խնամված ձեռքեր ունենալու համար

22:53 • 12/01

Երևանի հիվանդանոցներում գրիպով և սուր շնչառական վարակներով դիմելիությունը կայունացել է. ԱՆ

22:33 • 12/01

Ամենավտանգավոր մաշկային հիվանդությունները

21:52 • 12/01

Ինչպե՞ս ազատվել հորմոնների պատճառով ձեռք բերված ավելորդ քաշից

21:32 • 12/01

Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ստոմատիտը. առաջացման պատճառները, նախանշանները, բուժումն ու կանխարգելումը

21:02 • 12/01

Ինչպես մեղմել դաշտանադադարի տհաճ ախտանշանները

19:55 • 12/01

Ենթաստամոքսային գեղձի հիվանդությունների հիմանական ախտանշանները

18:20 • 12/01

Օրգանիզմում յոդի դեֆիցիտը նվազեցնում է հղիանալու հավանականությունը. հետազոտություն

17:52 • 12/01

Ինչ առողջական խնդիրներ կարող են առաջանալ պրոբիոտիկների ընդունման հետևանքով

17:12 • 12/01

Արդյունավետ ըմպելիք, որը կօգնի ազատվել որովայնի ճարպաշերտերից և ձեռք բերել սլացիկ կազմվածք

16:30 • 12/01

Ինչ է ներգանգային բարձր ճնշումը և ինչ կարող է անել մարդն այս խնդրից ազատվելու համար

14:41 • 12/01

Ինչ է մենինգիտը և որոնք են դրա հիմնական ախտանշանները

12:32 • 12/01

Գիտնականները մշակել են ՄԻԱՎ-ի դեմ պայքարի նոր մեթոդ

11:41 • 12/01

Հունվարի 11-ին Երևանում ծնվել է 64 երեխա

11:32 • 12/01

6 ախտանշան, որոնք վկայում են թրոմբի առկայության մասին

22:14 • 11/01

Բնական միջոցներ՝ արյան շրջանառությունը բարելավելու և ոտքերի սառնությունից ազատվելու համար

21:45 • 11/01

Հորմոնալ հակաբեղմնավորիչները 20%-ով բարձրացնում են կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը

20:16 • 11/01

Խորհուրդներ, որոնք կօգնեն ազատվել ավելորդ քաշից նույնիսկ երեկոյան և քնած ժամանակ

19:48 • 11/01

Առողջական ինչ խնդիրների ախտանշան կարող է լինել կրծքավանդակի ցավը

18:28 • 11/01

Եգիպտացորենի ալյուրով բնական սկրաբ, որը կօգնի խնամել ու սնուցել չոր մաշկը

18:01 • 11/01

Ինչ առողջական խնդիրներ կարող են առաջանալ սեքսի բացակայության դեպքում

17:14 • 11/01

Ինչ է հաստ աղիքի գրգռման համախտանիշը և որոնք են դրա ախտանշաններն ու առաջացման պատճառները

16:49 • 11/01

Ինչպես կարող է մարդը փրկել իր կյանքը սրտի նոպայի դեպքում

15:25 • 11/01

Ոտքերի սառնությունը կարող է վկայել առողջական լուրջ խնդիրների մասին. գիտնականներ

14:41 • 11/01

«Ակտիվացրած դիետա». ինչպես ազատվել ավելորդ քաշից ակտիվացրած ածխի միջոցով

13:31 • 11/01

5 հնարք պարանոցի մաշկի երիտասարդությունը պահպանելու և ծերացման գործընթացները դանդաղեցնելու համար

11:54 • 11/01

Ինչու չի կարելի բղավել երեխայի վրա

11:19 • 11/01

Հունվարի 10-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 66 երեխա

11:02 • 11/01

Գիտնականները պարզել են, թե ինչ պետք է ուտեն հղի կանայք խելացի երեխա լույս աշխարհ բերելու համար

22:09 • 10/01

Արգանդի վզիկի քաղցկեղով պայմանավորված ախտանշաններ

21:09 • 10/01

Կտավատի յուղի օգտակար հատկությունները, օգտագործման կանոններն ու հակացուցումները

20:34 • 10/01

Հայտնի մաշկաբանը ներկայացրել է մի մեթոդ, որը կօգնի ազատվել մաշկի պիգմենտային հետքերից

20:00 • 10/01

Գազարով դիետա. օրգանիզմը մաքրելու և ավելորդ քաշից ազատվելու լավագույն միջոցներից մեկը

19:54 • 10/01

Հաճախ հանդիպող ախտանշաններ, որոնք վկայում են աչքեր հետ կապված խնդիրների մասին

18:27 • 10/01

Ինչ առողջական խնդիրներ կարող են առաջանալ նստակյաց կենսակերպ վարելու դեպքում

17:28 • 10/01

Նյութափոխանակության հետ կապված 5 սխալ, որոնք խանգարում են ազատվել ավելորդ քաշից

16:13 • 10/01

Ինչ է հարկավոր ներառել քաղցկեղից բուժվող մարդու սննդակարգում

14:31 • 10/01

Իբուպրոֆենը վտանգավոր է տղամարդկանց համար. հետազոտություն

13:06 • 10/01

Պարզ պրոցեդուրա, որը կօգնի երիտասարդացնել ու թարմացնել դեմքի և պարանոցի ծերացող մաշկը

11:57 • 10/01

Որ դեպքում է մաստակը վնասակար ատամնալիցքի համար

11:13 • 10/01

Հունվարի 9-ին մայրաքաղաքում ծնվել է 61 երեխա

10:58 • 10/01

Արդյոք ալկոհոլային ըմպելիքները խառնելու դեպքում մարդն ավելի շուտ է արբում

22:29 • 09/01

Ճապոնուհիների գեղեցկության գաղտնիքը. կավով դիմակ՝ անթերի մաշկ ունենալու համար

21:46 • 09/01

Որոնք են դեմենցիայի (թուլամտություն) մասին վկայող 12 ամենաակնհայտ ախտանշանները

21:17 • 09/01

Ինչով է պայմանավորված աջ կողքի ցավը և որ դեպքերում է այն ի հայտ գալիս

21:01 • 09/01

Լավագույն բուսական թեյերը՝ գլխուղեղի աշխատանքն ու հիշողությունը բարելավելու համար

20:48 • 09/01

Ինչ անել ծխելը թողնելուց հետո չգիրանալու համար

19:56 • 09/01

Լեղաքարային հիվանդության առաջացման պատճառներն ու հիմնական ախտանշանները